نوشته‌ها

وجه تسمیه باغبادران

در زمان خسروپرویز پادشاه ساسانی، بین سال های 590تا628 میلادی آتشکده ای در منطقه باغبادران ساخته شده است که  نام آن را آتش آدُران گذاشته اند؛ آتشکده باغبادران گواه روشنی بر وجود فرهنگ و تمدنی غنی و دیرین در این منطقه است، که متاسفانه بسیار مورد بی توجهی و بی مهری واقع شده است.

باغهای مصفا به نام پا قلعه، صحرای بزرگ کشاورزی به نام گزستان، مسیر رودخانه همیشه زنده زاینده رود با پیچ و خم های بسیار زیبا، همه چشم انداز طبیعی این آتشکده در ادوار پیشین بوده است.

اگر از این چشم انداز به کل منطقه نگاه کنیم، این مناظر در مقابل چشمان ما خیال پردازی می کنند و ما را در اسرار زمان فرو می برند و اجازه می دهند نوعی یاد آوری ناخود آگاه از درون ما را تحت تاثیر قرار دهند.

در کیش زرتشت برای آتشکده نسبت به موقعیت آن و محلی که ساخته شده بود اهمیت و مقامی قائل می شدند و نام مخصوصی داشته.

مثلا: آتش درگاه، نام آتش اجاقی است که در خانه ها می سوخته، آتش آدُران نام آتشکده شهر و بلوک بزرگ بوده است، آتش وَرَهرام نام اجاق پیشه وران گوناگون و آتش برق آسمانی بوده، به همین مناسبت نام آتشکده باغبادران را، آتش آدُران گذارده اند.در فرهنگ پهلوی ساسانی کلمه آدُران صیغه جمع است و به مجموع آتش هایی گفته می شده که در آتشکده می سوخته اند.

همان گونه که در منابع پارسی اسم (بغ) به فراوانی دیده می شود و موارد زیادی از این اسم را در متن های عیلامی می توان یافت و نام تعدادی از شهرها و مراکزی که به بعد از سال 526 میلادی تعلق دارند، با واژه (بغ) ترکیب شده اند، در آن زمان چون سکنه شمندگان از مومنین با تعصب به کیش کهن اهورایی بوده اند، به احترام تاسیس آتشکده، نام محل سکونت خود را با واژه ی (بغ) ترکیب نموده و از شمندگان به بغ آدُران تبدیل نمودند.

در فرهنگ ساسانی (بَغ) به معنای خداوند بزرگ است و (بَغ آدُران) این معنا و مفهوم را میرسانده : (خداوند بزرگ این مجموعه آتش را نگه دارد).

پس از سقوط سلسله ساسانی و تسلط اعراب بر ایران و این منطقه نام (بَغ آدُران) به دلایل زیر به (یَغ بادُران) تبدیل شده است.

الف) به مناسبت مبارزاتی که مسلمانان برای حذف دین زرتشت و اثار آن داشته اند و اتش سمبل و نماد دین زرتشت محسوب می شده کلمه (آدُران) که به معنای مجموعه آتش بوده از نام بغ آدُران حذف شده و به (بَغ بادُران) تبدیل شده است.

(بادران) نام فرشته ای است که باد را حرکت می دهد و چون اعراب شیفته ی بادهای خنک این منطقه شده اند، کلمه ی بادران را به نام اینجا اضافه نموده اند.

ب) همانگونه که کلمه ی (بغ) از نام بغداد حذف نشده این کلمه از نام بغبادران نیز حذف نشده است.

ج)(بغ بادران) به مرور زمان و گذر تاریخ (باغبادران) نوشته شده و نام رسمی است، و به زبان محلی (باغوَردون) تلفظ می شود. در منطقه جی بلوک قهاب کنار رودخانه زاینده رود واقع در مشرق اصفهان نیز روستائی آباد و مشهور با قدمت و سابقه کهن تاریخی به نام (سروش بادران)وجود دارد؛ این روستای کهن و تاریخی قبل از تسلط اعراب بر اصفهان، دارای آتشکده بزرگ و معروفی بوده و به نام ( سروش آدُران) شهرت داشته است. سروش در دین زرتشتی نام یکی از فرشتگان مقرب درگاه اهورا مزدا است).

باتوجه به اسناد و ادله ای که پیرامون اثبات نام باغبادران و وجه تسمیه آن ارائه شد و اثبات گردید، شخص یا اشخاصی ادعا نموده اند نام اینجا باغبهادران است و اصرار دارند نام فاخر، زیبا، دلنشین، کهن و ایرانی الاصل (باغبادران) را با نامی که اصل و بن آن بیگانه است و ریشه ترکی مغولی دارد تعویض نمایند.

این مدعا برای همگان در پرده ابهام قرار دارد و می گویند:

نمیدانیم این ادعای غیر اصولی بر چه مبنا و با چه دلیل و برهان و چه نوع اسناد و مدارکی ارائه و اظهار شده است؟

این نوع حرکات و نظریه پردازی ها از جمله بلاهایی است که برخی بی اطلاع بر سر فرهنگ ایرانی، خصوصا نام های کهن و تاریخی آورده اند. برای اثبات گفته های فوق، به متنی که در کتاب فرهنگ جامع نام ها و آبادیهای کهن استان اصفهان، به قلم استاد محمد مهریار نوشته شده است مراجعه فرمائید.

قدمت تاریخی منطقه باغبادران و شهر باغبادران طبق اسناد و روایات

بنابر روایت و اعتقادات محققان، کاوشگران، قدما و اجداد که نظریات خود را در مورد قدمت تاریخی منطقه ی باغبادران، دهان به دهان و نسل به نسل منتقل نموده و از آنها به ما رسیده است، قدمت تاریخی منطقه باغبادران از قدمت تاریخی اصفهان جدا نیست و تاریخ اصفهان نیز از تاریخ ایران جدا نمی باشد.

آنچه مسلم است این است که : تاریخ نگاران و باستان شناسان قدمت تاریخی اصفهان را قبل از عهد کیانیان می دانند.

دلایل زیر می تواند قدمت تاریخی منطقه ی باغبادران را تایید نماید:

الف) آنگونه که تاریخ گواه است، در هزاره ی چهارم پیش از میلاد، در قسمت جنوب غربی نجد ایران، آنجا که رودهای کرخه و کارون مسیر طولانی خود را پیموده و به خلیج فارس راه میابند، جلگه وسیع و حاصلخیزی واقع شده که از نظر جغرافیایی دنباله ی جلگه بین النهرین است، در آن جلگه دولتی شکوهمند با تمدنی عالی به وجود آمده که به نام دولت عیلام خوانده شد.

باستان شناس آلمانی به نام هانس مولف کتاب (دنیای ایرانیان) در این مورد چنین نوشته است:

در نیمه ی دوم هزاره ی چهارم قبل از میلاد مسیح عده ای از ساکنین فلات مرکزی ایران از منطقه اصفهان راه دره ی رودخانه زاینده رود و سپس کارون را پیش گرفته و به جلگه حاصل خیز عیلام قدم گذاشته اند. به احتمال قوی مقارن کوچ این عده آبادی های کوچکی در سرتاسر دره ی زاینده رود وجود داشته است که کم کم به روستاهای بزرگ و شهر ها تبدیل گردیده اند.

این پارسی های مهاجر که از تبار آریایی بودند وقتی به زمین های مملکت عیلام وارد شده و مستقر شدهند به یک همسایگی مسالمت آمیز با عیلامی ها دست یافتند. آنها علاوه بر بهره برداری از فرهنگ نیرومند عیلامی ، به تدریج مالک انرا به خود جذب و سپس سرزمینشان را برای همیشه از آن خود ساختند.

گفته فوق زمانی را تایید می نماید که محل سکونت مردم باغبادران در شمال رودخانه زاینده رود بوده و در دشت بشمگون فعلی قرار داشته و به نام شمندگان شهرت داشته است.

(شم) نام یکی از پهلوانان نامی ایران در عهد کیانیان بوده است و به معنای شجاع می باشد. حکیم ابولقاسم فردوسی در مورد او شعر زیر را سروده است:

یکی پورش آمد بخوبی چو جم  /   نهاد آن دلاور ورا نام شَم

ب) در تاریخ طبری چنین آمده است: خسرو پرویز پادشاه ساسانی که در سال 590 میلادی به سلطنت رسید و تا سال 628 میلادی سلطنت نموده است. دستور داد سرتاسر ایران آتشکده هایی بنا گردد و دوازده هزار هیربذ ، یعنی خادم آتش برای زمزمه، ادعیه، سرودن اغانی و روشن نگاه داشتن آتش در آتشکده ها بر گماشت.

یکی از این آتشکده ها را در بخش باغبادران  در فاصله 370 متری سد چم آسمان فعلی و در زیباترین محل شمندگان به طول 36 متر و عرض 15 متر ساخته اند و نام آن را آتش آدُران گذارده اند.

آتشکده های زرتشتیان نسبت به اهمیت مقام نامگزاری می شدند.

نام آتش  آدُران مخصوص آتشکده های شهرها و بلوک های بزرگ بوده است. در آن زمان منطقه باغبادران یکی از بلوکات بزرگ محسوب می شده در حال حاضر آثار کمی از این آتشکده برجای مانده که از این قرار است:

  • مجموعه ی باقی مانده از آثار دیوارهای آتشکده که با مصالح سنگ و ملات گل ساخته شده و ساختمان اصلی آتشکده را تشکیل می داده است.
  • سنگ نگاره ای که در مجاورت آتشکده موجود است و نقش یک آتشدان دوره ی ساسانی را به مردمان امروز نشان میدهد.

پ) نظر به موقعیت خاص شمندگان که در مسیر شاخه ای از جاده بین المللی ابریشم قرار داشته و اقامتگاه کاروانیان، قافله ها، بزرگان مملکتی، جهانگردان و مسافران بوده است. آتشکده را در ابتدای ورودی شمندگان و در بلند ترین نقطه آن ساخته اند.

ت) ظروف سفالین و اشیاء دیگری که در دشت بشمگون بدست آمده بزرگترین زبان گویا و دلیل تردید ناپذیر قدمت تاریخی این منطقه می باشد.

ث)اخیرا در محل زیارتگاه شاه پیر آقا واقع در محله ی ملک آباد که 260 متر با آتشکده فاصله دارد، توسط یکی ازباستان شناسان منطقه به نام علی رضوانی سنگ نگاره هایی کشف شده که حکایت از هزاران سال قدمت تاریخی این منطقه دارد.